افغانستان در قلب قاره آسیا واقع شده و از 34 ولایت تشکیل شده است. ولسوالی، دومین سطح از تقسیمات کشوری در افغانستان است. به تبعیت از شرایط محیط طبیعی، ولایات شرقی وسعت کمتری از ولایات غربی دارد. ولایات هرات، فراه، نیمروز، هلمند، قندهار، غور و بادغیس ازجمله بزرگترین ولایات افغانستان هستند که در محدوده حوزه فعالیت دو نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در قندهار و هرات است. ولایت باستانی هرات در گذشته وسعت بیشتری داشت، اما این ولایت در سال ۱۹۶۴ میلادی به چهار ولایت بادغیس، فراه، غور و هرات تقسیم و تبعاً از وسعت آن کاسته شد.
ولایت فراه از یازده ولسوالی و ولایت نیمروز از پنج ولسوالی تشکیل شده است. ولایت هرات از پانزده ولسوالی تشکیل شده است که با تغییرات جدید در ولسوالی شین دند به نوزده ولسوالی افزایش خواهد یافت.
فاصله هرات تا توذغندی در مرز ترکمنستان 102 کیلومتر ، تا دوغارون در مرز ایران 115 کیلومتر، تا فراه در جنوب 284 کیلومتر، تا قندهار 580 کیلومتر و تا کابل 1068 کیلومتر است.
ساخت خط آهن خواف-هرات از مهمترین خطوط ارتباطی در سال 1399 تا ایستگاه روزنک در سه قطعه به طول 137 کیلومتر توسط ایران به پایان رسید و ساخت قطعه چهارم به طول 54 کیلومتر توسط ازبکستان در حال اجرا بود که با وقوع تحولات سیاسی متوقف شد.
هرات دارای آب و هوایی معتدل است، بهاری دلپذیر، تابستانی با بادهای زیاد که به بادهای ۱۲۰ روز معروفاند، پاییزی معتدل و زمستانی نهچندان سرد است. اهالی هرات به هروی که به اصطلاح زبانشناسی جدید از دری است، صحبت میکنند.
جمعیت شهر هرات از اواخر قرن سیزدهم تاکنون
در حال حاضر اقوامی که در شهر هرات سکونت دارند عبارت است از: تاجیک، قاینی، ساخری، (ساغری) بلوچ، طاهری، عرب، (عربها بهطورکلی در فرهنگ هرات ادغام شدهاند)، حضرتها، میرها، عاقلهها، خواجهها، میرزاها، خوافی، فیروزکوهی، هزاره بختیاری، زوری، تایمنی، جمشیدی، قیچاق، مغول، تیموری، درگذنی، (تاجیک) مروی، میش مست، بایلانی، میرزابابایی، مبادی، زینلی، محمودی، کارت بلند، ذکنی، نائبها، ازبک، بایری، روندی، ترکمن، سرخکمان، مالکی.
در دوره اخیر نیز اقوام پشتون در هرات ساکن شدهاند. از جمله این اقوام پشتو زبان (اوغان) عبارتند از نوزایی، الکوزایی، مومند، کاکر، وردک، بارکزایی، اسحاق زایی، یوسف زایی، پوپلزایی، جزایی، بردرانی، علیزایی، ماکو، خوگیانی و مشوانی.
از آثار و ابنیه فراوان تاریخی در هرات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
پل مالان، حوض های آب، کاروانسراها تیمچهها ، قلعه اختیارالدین ، مسجد جامع هرات ، مسجد جامع تاریخی زیارتجاه (راست) و مسجد جامع خرقه مبارکه ، گازرگاه شریف (آرامگاه پیر هرات خواجه عبدالله انصاری)، مقبره شاهرخ میرزا، منارهها، مقبره گوهرشاد بیگم ، آرامگاههای مولانا، جامی، امام فخر رازی، شهزاده قاسم، شهزاده عبدالله، سلطان آغا، خواجه غلطان ولی، ملا واعظ کاشفی، ملا ناسفنج وسید عبدالله مختار.
مراکز آموزش عالی هرات عبارتند از:
دانشگاه/ پوهنتون هرات - انستیتوت علوم صحی عاطفی - انستیتوت علوم صحی کاردان شرق - موسسه تحصیلات عالی خواجه عبدالله انصاری - پوهنتون الغیاث - موسسه تحصیلات عالی آسیا - موسسه تحصیلات عالی جامی - موسسه تحصیلات عالی هریوا - موسسه تحصیلات عالی کهکشان شرق - پوهنتون اشراق - پوهنتون غالب.
اداره شهری در سال ۱۳۰۸ در منطقه چهارباغ تحت سرپرستی عبدالغفور خان گُلمیری آغاز به کار کرد.
شاروالی هرات از آغاز تاکنون ۴۰ شاروال و سرپرست داشته است. شاروالی کنونی هرات در موقعیت مرکزی شهر قرار گرفته و دارای پانزده ناحیه شهری است.
شهرک صنعتی هرات در سال ۱۳۸۲ در ولسوالی گذره و در نزدیکی فرودگاه افتتاح شد. شهرک صنعتی هرات با داشتن بیش از ۳۰۰ کارخانه یکی از قطب های اقتصادی افغانستان محسوب میشود.
میدان هوایی یا فرودگاه هرات در فاصله ۱۳ کیلومتری جنوب شهر هرات در ولسوالی گذره موقعیت دارد، این میدان هوایی که یکی از بزرگترین و قدیمیترین میادین هوایی افغانستان است. در ۲ دلو ۱۳۹۹، محمد اشرف غنی، رئیسجمهوری سابق افغانستان در جریان سفرش به هرات، نام این فرودگاه را به نام فرودگاه خواجه عبدالله انصاری تغییر داد.
هرات پس از تحولات سیاسی 1400
با افزایش متصرفات طالبان از اواخر سال 1399، شهر هرات نیز پس از چندین روز مقاومت به رهبری اسماعیل خان، در 21 مرداد 1400 به تسخیر طالبان درآمد.
با روی کارآمدن طالبان در افغانستان، هرات نیز از تبعات این تغییرِ قدرت در امان نبوده است. خلأ قدرت، عدم کسب اعتماد افکارعمومی، بحران اقتصادی و انسانی، شوک اقتصادی و خروج سرمایهها، تحریم بانکی، فرار مغزها، انزوای دیپلماتیک و تهدیدات تروریستی جامعه افغانستان و هرات را در بحران قرارداده است.
از اقدامات منفی طالبان در طی حدود 2 ماه میتوان به موارد زیر اشاره کرد :
محدودیت سیاسی، بازداشت منتقدان طالبان در هرات، متوقف شدن فعالیت ۱۵۳ رسانه، فقر فرهنگی و آموزشی، بیکاری هزاران زن، وضع محدودیت بر زنان تجارت پیشه، وداع تلخ با رانندگی زنان، رسمیت دادن تنها به یک مذهب.
در عین حال، طالبان در برخی موارد اقدامهای مثبتی نیز برداشتهاند. از جمله :
برقراری امنیت، حفظ بیتالمال، اماکن و دارایی عامه - صادر کردن عفو عمومی - دعوت کارمندان ادارات به کارهایشان - برچیده شدن فساد اداری و بروکراسی.